Δοκιμές  στο Έργο του Κωστή Παπαγιώργη

Εισαγωγή (Μέρος Πρώτο)

Το έργο του Κ. Παπαγιώργη έμεινε κατά την διάρκεια της ζωής του ένα έργο οιονεί ταμπού, με μια έννοια ανέγγιχτου ιερού, απαγορευμένης κριτικής πρόσβασης. Ο συγγραφέας αναγνωρισμένος εν ζωή και εν πνεύματι μυθολογημένου, μεταμοντέρνου ζωντανού μνημείου (αυτό που στον κινηματογράφο και αλλού ονόμαζαν cult) ήταν ταυτόχρονα απωθημένος σε ένα είδος βασιλικής κατ’ οίκον εξορίας. 

 

Δεν γνωρίζουμε, πέραν της μάλλον περιστασιακής ιστοριογραφικής ανάλυσης για την τριλογία της ελληνικής επανάστασης, κάποια συνολική κριτική ανάγνωση του πλούσιου, υπό πάσαν έννοια, έργου του. Πέραν των φοβικών συνδρόμων που το σινάφι της διανόησης τρέφει για εκείνους που διατηρούν δημοσιογραφικές στήλες και την συνακόλουθη κολακεία προς αυτούς, ο βιρτουόζος λογο-τεχνίτης Παπαγιώργης ενέκυπτε και σε γνωστικές περιοχές ανεξέλεγκτες για την βερμπαλιστική, μεταπολιτευτική «Δημοκρατία των Γραμμάτων». Όπως και στην περίπτωση του Κονδύλη ή του Καστοριάδη, οι λάτρεις του Παπαγιώργη ασχολούνταν και ασχολούνται με τις λιανές του ιδέες, εκείνες δηλαδή που μπορούσαν να έχουν πολιτική ή άλλη εντυπωσιογόνο ανταλλακτική αξία.

Στο παρόν κείμενο αλλά και σ’ αυτά που πρόκειται - αν όλα πάνε κατ’ ευχήν - να ακολουθήσουν θα επιχειρήσουμε μια εκτενή ανάλυση του έργου του με όσες δυνάμεις διαθέτουμε έναντι όλων  εκείνων των δαιδαλωδών λογοτεχνικών και φιλοσοφικών σκέψεων που απασχόλησαν τον Παπαγιώργη, στο διάβα της ζωής του και την διαδρομή των γραπτών του. Αρχήθεν, τα πρωτόλεια του Παπαγιώργη, έργα που ο ίδιος δεν συμπαθούσε ιδιαίτερα αλλά που σεβάσθηκε μέχρι κεραίας και που νομίζουμε ότι δείχνουν μια σπάνια για τα δεδομένα της πνευματικής δημιουργίας ωρίμανση και τελείωση της γραφής.

Θα προσπαθήσουμε να καταδείξουμε εκείνη την δυσδιάκριτη, είναι αλήθεια, ερμηνευτική γραμμή που διασχίζει το έργο του και σε πείσμα των εντυπώσεων που δίνει η μετανεωτερική γραφή του Παπαγιώργη σφραγίζει το έργο και τις ιδέες του. Γιατί ακριβώς το μέγιστο αίνιγμα της γραφής του Παπαγιώργη δημιουργεί εκ των πραγμάτων το ερώτημα αν το έργο του διαθέτει ιδέες ή αν η γραφή υπερβαίνει τις ιδέες με μια παντοδύναμη ροή. Σκοπός συνεπώς της κριτικής μας σπουδής στο έργο του θα είναι η ανάδειξη εκείνων των ιδεών που κατά την εκτίμησή μας υπερκέρασαν εξάπαντος την μετανεωτερική αλλά και βαθύτατα ελληνορωμαίικη ιδιολαλιά του Κωστή Παπαγιώργη. Σημειώνουμε απλώς ότι οι δοκιμές μας γύρω από το έργο του Παπαγιώργη δεν θα εξαντλήσουν όλη την εργογραφία του, παρά μόνο εκείνα τα έργα που θεωρούμε ότι αποτελούν στρατηγήματα των θεμελιωδών του ιδεών. Εκεί θα σταθούμε και θα αποπειραθούμε την ανάδυση των κυρίαρχων νοημάτων της ερμηνευτικής του συνέχειας.

Ο Νομοθέτης που Αυτοκτονεί

Εξ όσων συνάγεται από τον ίδιο τον συγγραφέα, ο «Νομοθέτης που Αυτοκτονεί» αποτελεί το πρώτο βιβλίο του Κωστή Παπαγιώργη[1}. Στην τέταρτη έκδοση του βιβλίου που έχουμε ανά χείρας, του 1999, με τίτλο και υπότιτλο «Σωκράτης, Ο Νομοθέτης που Αυτοκτονεί» δίνεται ως αρχική πρώτη έκδοση η χρονολογία 1979, από τις εκδόσεις Χώρα με τίτλο και υπότιτλο «Ο Νομοθέτης που Αυτοκτονεί, Το Πλατωνικό Κράτος». Αμφότερα επεξηγούν περαιτέρω την αρχική σύλληψη του θέματος, όχι πολύ μακριά από την δεύτερη ονοματοδοσία του πνευματικού τέκνου του.

Όπως αναφέραμε και παραπάνω, συμφώνως προς την διακήρυξη του συγγραφέα (στην εισαγωγή του δευτέρου έργου του), η ανάγνωση του πλατωνικού έργου σκοπεύει να αναδείξει την «συγγένεια Αξίας -  Νόμου – Ουσίας – Πόλης» και σε δεύτερο επίπεδο να συνδεθεί με την ανάλυση του ιουδαιοχριστιανικού νόμου αλλά και την ανάδειξη του Καστοριάδη ως σοφιστή. 

Κοντολογίς και αν διαβάζουμε σωστά την ερμηνευτική αυτή γραμμή, έχουμε να κάνουμε με μια γενικότερη ανατομία της έννοιας και των οντοθεολογικών απαρχών του Νόμου. Η διείσδυση αυτή στην αρχαιολογία του Νόμου γειτνιάζει με την γενικότερη αποδομητική «εποχή» της ηπειρωτικής, ευρωπαϊκής και λίγο αργότερα νησιωτικής αγγλοαμερικανικής μετανεωτερικότητας. Συνιστά κατ’ ουσίαν μια σύμπλευση του Παπαγιώργη με την μετανεωτερική  αποδόμηση της «Ουσιολογίας» από το έργο του Χάιντεγκερ μέχρι τον μεταστρουκτουραλιστή Ντεριντά[2]. 

Για να φτάσει όμως εκεί, να εισέλθει δηλαδή κανείς στα άδυτα του Νόμου θα πρέπει πρώτα να περάσει από την περιλάλητη, πλατωνική «Μελέτη Θανάτου». Πράγματι η ανάλυση της Ουσίας, της Πόλης και των Νόμων της, στον Πλάτωνα δεν μπορεί παρά να διέλθει μέσω εκείνων των πλατωνικών διαλόγων (Απολογία, Κρίτων, Φαίδων, Ευθύφρων)  που συνδέονται με την δραματική δίκη και την τραγική τελευτή του μεγάλου διδασκάλου, του Σωκράτη[3]. Τουτέστιν, η θεμελίωση της Πόλης θα πρέπει να εδρασθεί στο μεταίχμιο της ηθικής και της βίας, της αυτοθυσίας και του αυτοκτονικού μηδενισμού, της πλατωνικής «Μελέτης Θανάτου» και της οντολογίας του θανάτου, του θρυλικού Dasein, του Μάρτιν Χάιντεγκερ[4].

Παραπομπές

[1] Το συνάγουμε από την προσωπική εισαγωγή - προμετωπίδα του Παπαγιώργη στο δεύτερο έργο του: «Οργή Θεού, Μια Πολιτική Ανάγνωση της Βίβλου, Καστοριάδης, Ένας Σοφιστής», εκδόσεις Νεφέλη, Αθήνα 1981, όπου γράφει τα εξής: «Σε μια πρώτη και αρκετά διστακτική απόπειρα, μιλώντας για την πλατωνική θεωρία: Ο ΝΟΜΟΘΕΤΗΣ ΠΟΥ ΑΥΤΟΚΤΟΝΕΙ (με κεφαλαία στο πρωτότυπο), προσπάθησα να δείξω την καταγωγική συγγένεια αξίας – νόμου – ουσίας – πόλης που είχε σαν άμεση συνέπεια την βίαιη άρνηση της σοφιστικής».

[2] Χαρακτηριστικό απόσπασμα αυτής της μετανεωτερικής θεματολογίας και ρητορικής από την οποία εμπνέεται και ο Παπαγιώργης (εκείνης της εποχής) θα μπορούσε να είναι και το εξής: «Ποιος μιλά και ποιος γράφει; Για να διαβεί τις γενιές και τους αιώνες, η φωνή αυτού που δεν έγραψε έπρεπε να μοιραστεί την μοίρα της γραφής. Αφότου αυτό έγινε κατάσταση, ο Σωκράτης δεν υπάρχει σαν παρουσία του ζωντανού λόγου και υποτάσσεται στην κηδεμονία της γραφής, γίνεται παρουσία – απουσία πλάι στον Ξένο του Σοφιστή, τον Αριστοφάνη του Συμποσίου και τον Παρμενίδη του ομώνυμου διαλόγου». Σωκράτης, Ο Νομοθέτης που Αυτοκτονεί, Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 1999, σελ. 13

[3] Ο Νόμος εδώ ως αντίστιξη στην ανάλυση που επιφυλάσσει ο Παπαγιώργης στον Βιβλικό Νόμο είναι οι νόμοι της Πόλης και νομοθεσία εκείνη η χειρονομία θανάτου και αυτοθυσίας για την Πόλη από τον ίδιο τον Νομοθέτη

[4] Αυτός ο σωρείτης θα απασχολήσει τον Παπαγιώργη μέχρι το έργο του: «Τρία Μουστάκια, Ψιχία Μηδενισμού», Εκδόσεις Καστανιώτης, Αθήνα 2006.

 

Add comment
  • No comments found
Mοιραστείτε αυτό το άρθρο

SFbBox by psdtohtmlcenter.com